Porozmawiajmy o systemie doboru wyżłów do hodowli i przygotowania do polowania

Tocząca się, ciekawa dyskusja na stronie Klubu Wyżłów PZŁ, po artykule dotyczącym definicja psa ułożonego do polowania skłoniła mnie do napisania kilku zdań, jako kontynuacji internetowej rozmowy z Panią Agnieszką Spisak.  Pytanie brzmi – jak ma wyglądać system doboru wyżłów do hodowli i przygotowania do polowania? Wszelka rozmowa o formule prób i konkursów powinna być toczona po rozstrzygnięciu tego właśnie dylematu. Żeby nie pastwić się nad własnym gniazdem zacznijmy od przyjrzenia się sąsiadom.

W Niemczech system budowany jest od ponad stu lat i warto popatrzeć na wypracowany tam wzorzec. Jak to działa u nich. Po pierwsze, o czym wielokrotnie mówiono i pisano podstawą organizacyjną są liczne kluby ras prowadzące sprawy hodowlane w lokalnych, aktywnych środowiskach ale trzeba też powiedzieć, że kluby realizują swoje zadania w ramach spójnego systemu działającego w całym kraju. Pierwszy szczebel tego systemu to Derby – próby pracy młodych psów oraz Solms – jesienne konkursy pracy. Oba te sprawdziany mają przede wszystkim za zadanie ocenę wrodzonych predyspozycji użytkowych, w tym również podatność na szkolenie. Ocena zachowania się młodych psów w polu, na różnych etapach ich rozwoju psychofizycznego, pozwala na budowanie precyzyjnego obrazu wartości psa, zanim poddany zostanie ostremu reżimowi treningowemu przed następnym etapem oceny. Jedną z wartości niemieckiego systemu jest to, że wprowadza on do oceny dużą część a nawet większość szczeniąt i młodych psów danego rocznika, co stwarza doskonałe warunki dla dobrej oceny całych miotów i linii hodowlanych. Dopełnieniem tego etapu oceny młodych psów jest ocena eksterieru przed każdym z konkursów dająca szczegółowy opis cech eksterieru. Niemieccy hodowcy i myśliwi praktycznie nie pokazują swoich psów na typowych wystawach tak, że nawet na wielkich międzynarodowych pokazach organizowanych przez Niemiecki Związek Kynologiczny prawie nie widać niemieckich wyżłów.  Kolejnym elementem systemu są konkursy wszechstronne VGP (tłumaczony regulamin można znaleźć na stronie), które są identyczne dla całych Niemiec i dotyczą wszystkich ras wyżłów. Regulamin konkursu VGP określa standard wyszkolenia wyżła niezbędny dla jego prawidłowego wykorzystania w praktycznym łowiectwie. Warto powtórzyć kolejny raz, że standard ten zakłada wyszkolenie wszechstronne a więc – pole, woda i las. W preambule tego regulaminu nie mówi się już o celach hodowlanych a jedynie o przygotowaniu do wykonywania polowania zgodnie z etyką łowiecką oraz o promowaniu prawidłowych postaw i wiedzy myśliwych polujących z wyżłem. W niemieckim systemie nie ma miejsca na „zabawę” konkursową – do każdego sprawdzianu można podejść jedynie dwa razy i oczywiście każde podejście (udane czy nie) jest odnotowane w dokumentach psa.  Jedynym odstępstwem od tej reguły jest możliwość udziału bez ograniczeń w imprezach międzynarodowych, nie mieszczących się w opisanym systemie. Konkurs VGP jest konkursem „mistrzowskim” i po jego zaliczeniu niemiecki wyżeł kończy cykl oceny hodowlanej i przygotowania do łowiectwa.

Kolejnym szczeblem systemu są konkursy na poziomie ponad klubowym – w przypadku wyżłów krótkowłosych – IKP i Konkurs im. Dr Kleemanna. Oba konkursy rozgrywane są naprzemiennie, co 2 lata, w oparciu o podobny regulamin. Z założenia IKP kierowany jest bardziej do środowiska międzynarodowego a Kleemann do środowiska krajowego, różnią się więc nieco kryteriami dopuszczenia psa. Cechą obu konkursów jest konieczność wypełnienia rygorystycznych kryteriów minimalnych przez zgłaszane psy,  tzn. posiadanie co najmniej 2 dyplomów I stopnia z Derby, Solms lub VGP, a w przypadku Kleemanna również obowiązkowo dyplomu I stopnia z VGP, certyfikatu ostrości wobec drapieżników itp. W preambule zapisano też, że konkursy te są przeznaczone dla psów mających duże doświadczenie łowieckie. Oba konkursy stwarzają płaszczyznę dla rywalizacji ponad klubowej oraz stanowią jednocześnie obszar oceny jakości pracy klubów lokalnych. Przed sprawdzianem w polu odbywa się ocena eksterieru prowadzona przez najbardziej doświadczonych sędziów dająca obraz stanu hodowli rasy zarówno hodowcom jak i obserwatorom. Co ważne w moich rozważaniach – regulaminy obu konkursów są bardzo proste ale ich podstawową cechą jest postawienie wymagań w stosunku do psów na bardzo wysokim poziomie. Uzyskanie dyplomu ukończenia takiego konkursu ma wielką wartość i jest swoistą nobilitacją psa pod każdym względem. Tak w wielkim skrócie wygląda system niemiecki.

W Czechach obraz jest może mniej przejrzysty ale ogólne zasady podobne. Mamy próby polowe dla młodych wyżłów (zkoušky vloh), konkursy jesienne (podzimní zkoušky), konkursy wszechstronne (všestranné zkoušky). Czeski system, podobnie zresztą jak niemiecki zawiera możliwość realizacji częściowych konkursów – woda, pole, las. Rolę krajowej platformy oceny i porównania jakości wyżłów stanowi Memoriał imienia Richarda Knolla do którego kwalifikuje się jedynie ograniczoną ilość wyżłów, po wcześniejszych, bardzo trudnych eliminacjach. Startują jedynie psy czeskie. W przeciwieństwie do niemieckich konkursów krajowych, memoriał ten prowadzony jest w oparciu o regulamin wszechstronny. Obok Memoriału R. Knolla Czesi organizują jeszcze kilka różnych memoriałów będących imprezami o charakterze krajowym i stawiających startującym duże wymagania oraz dużą imprezę regionalną Memoriał Karla Podhajskeho prowadzoną również w oparciu o regulamin wszechstronny. W czeskim systemie ocena eksterieru oparta jest bardziej o wystawy organizowane przez Związek Kynologiczny choć zawiera też przeglądy hodowlane realizowane w klubach i dające przepustkę do uprawnień hodowlanych.

Jak wszystko na świecie, oba te systemy mają swoje wady i słabości ale ich ogromną zaletą jest to, ŻE SĄ  i stanowią organizacyjną podstawę siły i jakości kynologii łowieckiej obu naszych sąsiadów. Pomyślmy czy nie warto, przy okazji nadchodzącej dyskusji o naszych regulaminach pomyśleć bardziej kompleksowo, zakopać topór wojenny w bitwie o to „kto jest ważniejszy?” i zbudować spójny, prosty, logiczny i zgodny z naszymi możliwościami i tradycją system.